الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
86
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )
شرح و تفسير اين حكم حكم خداست امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه بر يكى از خردههاى عمدهء طلحه و زبير و امثال آنها كه در مورد تقسيم مساوى بيت المال بر آن حضرت مىگرفتند ، انگشت گذارده و مىفرمايد : « امّا اعتراضى كه شما در امر « تقسيم بيت المال به طور مساوى » ( بر من ) داشتيد اين حكمى نبوده كه به رأى خود صادر كرده باشم و يا مطابق خواستهء دلم باشد ؛ بلكه من و شما مىدانيم اين همان دستورى است كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله آورده و انجام داده است » ؛ ( و أمّا ما ذكرتما من أمر الأسوة ، فإنّ ذلك أمر لم أحكم أنا فيه برأيي ، و لا وليته هوى منّي ، بل وجدت أنا و أنتما ما جاء به رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله قد فرغ منه ) . واژهء « اسوه » گرچه غالبا به معناى اقتدا و پيروى به كار مىرود و در بعضى از منابع لغت غير از اين ، معناى ديگرى براى آن ذكر نكردهاند « 1 » ؛ ولى جمعى از اهل لغت تصريح دارند كه يكى از معانى آن مساوات است ، لذا در مورد كسانى كه ورشكست شدهاند ، گفته مىشود : « المال أسوة بين الغرماء ؛ مال را بايد به طور مساوى ( برحسب سهام ) در ميان طلبكاران تقسيم كرد » . اگر « أسوه » را را مطابق معناى معروفش ( اقتدا كردن ) بدانيم مفهوم عبارت بالا اين مىشود كه طلحه و زبير و امثال آنها اعتراض بر امام داشتند كه چرا اقتدا به سيرهء عمر و عثمان نكردى ؟ آنها در تقسيم بيت المال شئون و شخصيت و اسم و رسم افراد را ملاحظه مىكردند و هرگز بيت المال را مساوى بين مسلمانان
--> ( 1 ) . به كتاب العين و لسان العرب و مجمع البحرين مادهء « أسو » رجوع شود . مرحوم طبرسى در مجمع البيان در ذيل آيهء 21 سورهء احزاب « لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ » مىگويد : « أي قدوة صالحة يقال : لي في فلان أسوة اى لي به اقتداء . . . اسم وضع موضع المصدر » طبق اين بيان « اسوه » به معناى اقتداست و جنبهء اسم مصدرى دارد و تعبير قرآن كه مىفرمايد : « فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ » و نمىفرمايد : « رسول اللّه اسوة » نيز شاهد بر اين معناست . از آنجا كه اقتدا به كسى نوعى مساوات با او را ايجاد مىكند اسوه به معناى مساوات نيز آمده و در عبارت بالا مقصود همين است .